Orderflow trading: basiskennis over volume profile, orderboek en delta

1. Wat is orderflow trading?

Orderflow trading is een handelsaanpak die koersbewegingen verklaart vanuit de werkelijke orderstroom: uit de verhandelde volumes, de wachtende limietorders en de uitgevoerde marktorders. De trader vraagt zich dus niet alleen af: "Waar staat de koers?", maar ook: "Wie heeft hem daarheen bewogen, en met hoeveel volume?"

De aanpak steunt op drie gegevensbronnen:

• Volume per prijs: op welke koersniveaus is hoeveel verhandeld (volume profile, VWAP)?
• Wachtende orders: welke koop- en verkooporders liggen in het orderboek?
• Uitgevoerde orders: welke trades zijn tegen welke prijs, in welke omvang en aan welke kant afgesloten (Time & Sales, spread tape, delta)?

Deze gids behandelt de tools en begrippen van orderflow trading. De klassieke analyse van volumegolven en tape reading op basis van koers-volumepatronen zijn aparte onderwerpen.

2. Welke volume-indicatoren gebruikt orderflow trading?

Orderflow trading gebruikt naast het klassieke volume per tijdseenheid vooral horizontale volume-indicatoren zoals het volume profile en de VWAP. Zoals de naam al zegt, is volumehandel gebaseerd op het handelsvolume.

Het handelsvolume kennen de meeste traders uit de grafiek, waar het meestal onderaan als staafdiagram wordt weergegeven. Het toont het verhandelde volume (omzet) in een bepaalde periode – dus volume per tijd. Bekijkt de trader een 5-minutengrafiek, dan wordt de omzet in de betreffende vijf minuten getoond, bijvoorbeeld van 09.15 tot 09.20 uur.

Wat toont het volume profile?

Het volume profile is een horizontale volume-indicator die het volume op elk prijsniveau weergeeft – dus volume per prijs (afbeelding 1). Lange balken markeren koerszones waar kopers en verkopers intensief hebben gehandeld, korte balken zones die de markt snel heeft doorlopen.

Afhankelijk van de bekeken periode onderscheidt men drie soorten:

1. Volume profile micro: toont het volumeprofiel op footprint charts, tickgrafieken of zeer kleine tijdseenheden. Een footprint chart geeft prijs, volume en orderflow weer voor elk datapunt, dus binnen elke afzonderlijke candle. Deze variant dient in de eerste plaats om te scalpen.
2. Volume profile intraday: toont het volumeprofiel van de dag en dient om de belangrijkste zones van de huidige handelsdag te vinden.
3. Volume profile composite: toont het volumeprofiel van het hele contract of van een langere periode en dient om weerstanden en steunen op te sporen.

De belangrijkste begrippen van het volume profile

Het volume profile heeft een eigen vocabulaire. De volgende tabel vat de kengetallen samen die u bij orderflow trading steeds weer tegenkomt.

Wat is de VWAP?

De Volume Weighted Average Price (VWAP) is de naar volume gewogen gemiddelde prijs van een bepaalde handelsdag. Anders dan een voortschrijdend gemiddelde houdt hij dus ook rekening met het handelsvolume bij de afzonderlijke koersen. Daarmee geeft hij waardevolle informatie over de tot dan toe "eerlijke koers" van de dag.

Omdat de VWAP voor veel institutionele traders relevant is, werkt hij in zijwaartse fasen vaak als een magneet waar de koers graag naar terugkeert. In een trendbeweging kan hij daarentegen uitgroeien tot steun of weerstand.

3. Wat toont het orderboek (DOM) bij orderflow trading?

Het orderboek toont alle wachtende limietorders met de beste bied- (bid) en laatkoersen (ask) en de volumes op de prijsniveaus erboven en eronder. Het wordt ook DOM (Depth of Market, marktdiepte) genoemd. Afbeelding 2 toont zo'n orderboek voor de Nasdaq-100-future.

Bij de meeste brokers kan het orderboek ook rechtstreeks worden gebruikt om orders in te leggen en te verschuiven. Professionele orderflowplatforms bieden daarnaast tal van plug-ins en de mogelijkheid om de DOM vrij in te richten.

Een probleem voor orderflowtraders zijn algoritmen, vooral de hoogfrequente handelaars (high frequency traders, HFT's). Zij plaatsen grote orders in het boek en trekken die binnen fracties van een seconde weer terug. Sommige orderboektools proberen zulke algoritmen te herkennen en eruit te filteren. Houd er toch rekening mee: het orderboek toont alleen intenties, geen transacties. Verborgen orders (icebergorders) zijn er slechts gedeeltelijk in zichtbaar.

4. Wat is de Time-&-Sales tabel?

De Time-&-Sales-lijst is een overzicht van de werkelijk afgewikkelde transacties (afbeelding 3). Ze toont elke afzonderlijke trade in een effect met het exacte tijdstip, de prijs en het volume. Zo is ook hier de orderflow van de betreffende waarde te herkennen.

Samen met het orderboek en grafieken behoort de Time-&-Sales-lijst tot de beste tools voor daytrading. Met de lijst alleen is het weliswaar vrij moeilijk om een voordeel op te bouwen. In combinatie met orderboek en grafiek ziet het geheel er al beter uit: u ziet of grote orders op een belangrijk niveau werkelijk worden uitgevoerd of dat het bij intenties in het orderboek blijft.

Orderboek, Time & Sales en volume profile vergeleken

De drie tools beantwoorden verschillende vragen. De tabel toont waarvoor u welke tool bij orderflow trading inzet.

5. Hoe bewegen bid en ask de koers?

Koersen bewegen wanneer marktorders de limietorders aan één kant van het orderboek volledig opgebruiken. Om dat te begrijpen, zijn twee begrippen nodig:

• Bid (biedkoers): de op dat moment beste prijs waartegen kopers bereid zijn het product te kopen.
• Ask (laatkoers): de op dat moment beste prijs waartegen verkopers bereid zijn hun product te verkopen.

Met andere woorden: als u met een marktorder koopt, koopt u tegen een limietorder aan de askzijde. Verkoopt u met een marktorder, dan verkoopt u aan een limietorder aan de bidzijde. Daarom betaalt u bij een marktorder de spread, dus het verschil tussen bid en ask. Die maakt deel uit van uw transactiekosten.

Daaruit volgt de mechaniek van koersbewegingen:

1. Stijgende bewegingen worden in gang gezet door een of meer handelaars die de askzijde leegkopen. Zodra een koersniveau aan de askzijde geen limietorder meer heeft, beweegt de prijs naar het volgende, hogere niveau (uptick).
2. Dalende bewegingen worden omgekeerd in gang gezet door handelaars die de bidzijde leegverkopen. Zodra een niveau aan de bidzijde geen limietorder meer heeft, beweegt de prijs naar het volgende, lagere niveau (downtick).
3. Snelle bewegingen ontstaan bovendien wanneer veel bied- of laatorders plotseling worden teruggetrokken of naar een hoger of lager niveau worden verschoven, bijvoorbeeld na belangrijk nieuws.

Een vereenvoudigd voorbeeld: aan de askzijde liggen op 12.640,0 punten nog 5 contracten. Koopt een handelaar 8 contracten met een marktorder, dan worden de 5 contracten op 12.640,0 en nog eens 3 op het volgende niveau 12.640,5 uitgevoerd. De koers heeft een uptick gemaakt. Liggen er op de volgende niveaus maar weinig orders, dan kan hij snel verder lopen – precies dat toont een Low Volume Node in het volume profile.

Wilt u deze processen live volgen zonder geld in te zetten, gebruik dan de gratis realtime demo van het platform NanoTrader. Daar kunt u koersbewegingen en volume van een futurescontract over meerdere handelsdagen volgen.

6. Wat zijn delta en spread tape bij orderflow trading?

De delta meet of in de markt de agressieve kopers of de agressieve verkopers de overhand hebben. Het is het nettoverschil tussen het volume dat op de ask is verhandeld (marktaankopen) en het volume dat op de bid is verhandeld (marktverkopen). Een positieve delta wijst op koopdruk, een negatieve op verkoopdruk.

Afhankelijk van het niveau van analyse zijn er verschillende varianten:

De spread tape (afbeelding 4) toont het handelsvolume dat in de loop van een prijsbeweging op basis van bid en ask is afgewikkeld. Dat is heel nuttig om het transactiegedrag van andere marktdeelnemers te analyseren terwijl de koers een bepaald niveau nadert. Daarnaast ziet u het volume binnen de spread en de cumulatieve delta.

Wat toont een bid/ask-imbalance-grafiek?

Een bid/ask-imbalance-grafiek toont de onevenwichtigheid in de orderflow, dus of uitgevoerde marktorders overwegend de bid- of de askzijde raken. Met behulp van een filter kunnen de effecten van de uitgevoerde marktorders worden gemeten en zo agressievere marktdeelnemers worden herkend. Met andere woorden: u spoort koop- of verkoopdruk op, zodat u geen positie inneemt tegen de heersende orderstroom in.

7. Voor welke markten is orderflow trading geschikt?

Orderflow trading is vooral geschikt voor beursverhandelde futures zoals de DAX-future, de Nasdaq-100-future of rentefutures. Daar lopen alle orders via een centraal orderboek van de beurs, zodat volume, bid en ask volledig en in realtime worden geregistreerd. De voorbeelden in dit artikel komen daarom uit de DAX- en de Nasdaq-100-future.

Bij buitenbeurslijk verhandelde producten zoals de spotvalutamarkt bestaat er geen centraal orderboek. Het weergegeven volume toont daar slechts een deel van de markt, vaak alleen het aantal koerswijzigingen (tickvolume). Footprint-, delta- en DOM-analyses zijn dan maar beperkt zeggingskrachtig. Meer over contracten, margins en handelstijden vindt u in de rubriek futures bij WH SelfInvest.

Let op: futures zijn producten met hefboom. Al kleine koersbewegingen veranderen de contractwaarde duidelijk, en verliezen kunnen de gestorte margin overschrijden.

8. Waar liggen de grenzen van orderflow trading?

Orderflow trading geeft een gedetailleerde blik in de markt, maar geen garantie voor de volgende koersbeweging. Deze punten moet u kennen voordat u de aanpak inzet:

• Misleidende orders: grote limietorders in het orderboek kunnen op elk moment worden teruggetrokken. Ze tonen intenties, geen transacties.
• Tempo: orderflowsignalen ontstaan binnen seconden en minuten. Wie ze handelt, moet snel beslissen en zeer gedisciplineerd te werk gaan.
• Kosten: veel korte trades betekenen veel spreads en kosten. Daar komen de kosten voor realtime marktdata van de beurs nog bij.
• Slippage en gaps: bij snelle bewegingen of na nieuws worden stoporders vaak tegen een slechtere koers uitgevoerd dan gepland.
• Context: één afzonderlijke delta of imbalance zegt weinig. Pas de samenhang met volume profile, grafiek en marktfase levert een betrouwbaar beeld op.

Een vereenvoudigd verliesscenario toont het risico: een trader koopt op de Value Area Low, omdat het orderboek grote kooporders laat zien. Kort daarna worden die orders teruggetrokken, de koers zakt door een Low Volume Node en de stoporder wordt twee ticks onder de geplande koers uitgevoerd. Het verlies is groter dan berekend – inclusief spread en kosten. Beperk daarom het risico van elke trade vooraf.

Conclusie: orderflow trading toont het binnenwerk van de markten

Bij orderflow trading bekijkt u de markten niet langer van buitenaf, maar van binnenuit – u ziet als het ware het hart van de markten. Volume profile en VWAP tonen waar de markt waarde heeft gevonden. Orderboek, Time & Sales en spread tape tonen wie er op dat moment handelt en met welke agressiviteit. Delta en imbalance vatten dat samen tot koop- of verkoopdruk.

De tools zijn veeleisend en leveren alleen in combinatie bruikbare signalen op. Oefen het lezen van de orderstroom daarom eerst zonder kapitaal in te zetten op de gratis demorekening. Hoe professionals volume en marktstructuur in de praktijk lezen, laten de gratis tradingwebinars van WH SelfInvest zien. Meer basiskennis vindt u in de gratis tradingbibliotheek.

Veelgestelde vragen (FAQ)

Wat betekent orderflow in het Nederlands?

Orderflow betekent in het Nederlands orderstroom. Bedoeld is de doorlopende stroom aan koop- en verkooporders die bij een beurs binnenkomen en worden uitgevoerd. Orderflow trading analyseert deze stroom om te herkennen of op dat moment kopers of verkopers de koers bepalen. In het Nederlands spreekt men ook van volumehandel of orderstroomanalyse.

Wat is een footprint chart?

Een footprint chart is een grafiek die binnen elke candle het verhandelde volume per prijsniveau toont, meestal gesplitst in bid- en askvolume. Zo ziet u niet alleen opening, hoogste koers, laagste koers en slot, maar ook op welke prijs kopers of verkopers agressief waren. Footprint charts behoren tot de kerntools van orderflow trading, vooral bij scalping.

Wat betekent een negatieve delta bij stijgende koersen?

Een negatieve delta bij stijgende koersen is een afwijking die op afnemende koopkracht kan wijzen. De koers stijgt, maar met marktorders wordt meer verkocht dan gekocht. Vaak absorberen dan grote limietkopers het aanbod, of loopt de stijging af. Zo'n deltadivergentie is een waarschuwingssignaal, maar geen zelfstandig verkoopsignaal.

Welke software heb je nodig voor orderflow trading?

Voor orderflow trading hebt u een platform nodig met orderboek (DOM), Time-&-Sales-lijst en volume profile, plus realtime koersdata van de beurs. Footprint- en delta-analyses worden aangeboden door gespecialiseerde orderflowprogramma's. Belangrijker dan de software is een betrouwbare, volledige datafeed, want hiaten in de data vertekenen delta en volume profile.

Werkt orderflow trading bij forex?

Orderflow trading werkt bij forex maar beperkt, omdat de spotvalutamarkt geen centraal orderboek heeft. Het weergegeven volume komt meestal van slechts één aanbieder of is puur tickvolume. Wie orderflowanalyse op valuta wil toepassen, gebruikt daarom vaak valutafutures, waarvan het volume op de beurs volledig wordt geregistreerd.

Is orderflow trading geschikt voor beginners?

Orderflow trading is maar beperkt geschikt voor beginners, omdat het snelle beslissingen, veel ervaring met de marktmechaniek en producten met hefboom zoals futures veronderstelt. Het is verstandig om eerst volume, grafiek en risicobeheer goed te beheersen. Begrippen als POC, Value Area en delta kunt u wel al vroeg leren en op een demorekening observeren.

Kan ik orderflow trading oefenen zonder echt geld?

Ja, met een demorekening kunt u orderflow trading oefenen zonder kapitaal in te zetten. Daar observeert u orderboek, volume en koersreacties in realtime en test u hoe uw instappen en stops werken. Houd er rekening mee dat resultaten op een demoplatform geen garantie bieden voor toekomstige winsten in de echte handel en dat slippage daar vaak kleiner uitvalt.

Dit artikel van Orkan Kuyas verscheen oorspronkelijk in het Duitstalige TRADERS´ Magazin, editie 09/2018 (rubriek 'Basics'), en werd voor deze publicatie licht bewerkt, aangevuld en vertaald.

Risicowaarschuwing: Effecten zijn onderhevig aan koersschommelingen. De handel in financiële instrumenten met hefboom, zoals futures, brengt aanzienlijke risico's op verlies met zich mee; verliezen kunnen de gestorte margin overschrijden. Winsten uit het verleden of op een demoplatform bieden geen garantie voor toekomstige winsten. De voorbeelden zijn historisch of vereenvoudigd en weergegeven zonder transactiekosten. Dit artikel is geen beleggingsadvies.